Biblia, działki w szczawnicy Pismo Święte (z gr. βιβλίον, szkoły policealne biblion – „zwój papirusu”, crystal-vase „księga”, sypialnie l.m. βιβλία, depilacja laserowabiblia – „księgi”) – zbiór ksiąg, suknie ślubne spisanych pierwotnie w języku hebrajskim , stoły aramejskim i greckim , pozycjonowanie i optymalizacja uznawanych przez wyznawców judaizmu i chrześcijaństwa za natchnione przez Boga. Biblia i poszczególne jej części posiadają jednak odmienne znaczenie religijne dla różnych wyznań. Na chrześcijańską Biblię składają się Stary Testament i Nowy Testament . Biblia hebrajska – Tanach – obejmuje księgi Starego Testamentu, szczawnica dzielone na następujące części: Prawo (torah), sypialnie Prorocy (n^eb’im) i Pisma (k^etubim). Muzułmanie uważają, fotele z masażem iż część Biblii powstała w wyniku boskiego objawienia, monitoring ale jej treść została zafałszowana.

Wszystkie trzy podstawowe nurty chrześcijaństwa ( katolicyzm , kamery prawosławie i protestantyzm ) mają wspólny kanon ksiąg Nowego Testamentu, szczawnica stanowiony przez 27 ksiąg (4 Ewangelie , soczewki kontaktowe Dzieje Apostolskie , łóżka 14 listów Pawła , Zakopane apartamenty 7 listów powszechnych oraz Apokalipsa ). Kościoły przedchalcedońskie mają kanon obszerniejszy i dołączają doń szereg apokryfów. W przypadku ksiąg Starego Testamentu kościoły protestanckie uznają jedynie kanon żydowski. Łącznie z Nowym Testamentem mają w swoim kanonie 66 ksiąg. Kościoły katolickie , starokatolickie i prawosławne mają więcej ksiąg ( księgi deuterokanoniczne , przez protestantów zaliczane do utworów apokryficznych). Kościół katolicki i kościoły starokatolickie mają w sumie 72 księgi, zaś Cerkiew prawosławna –76. Najwięcej ksiąg mają kościoły przedchalcedońskie, wśród których wyróżnia się Kościół etiopski (81 ksiąg). Samarytanie uznają tylko "Pięcioksiąg Mojżeszowy".

Cała Biblia Starego i Nowego Testamentu została przetłumaczona na ponad 400 języków, a poszczególne jej fragmenty na ponad 2300 języków.

Czytaj więcej...

Medalowe artykuły

List Judy (Jud) – jeden z listów powszechnych Nowego Testamentu . Tradycyjnie przyjmuje się, że jego autorem jest apostoł Juda Tadeusz lub Juda, brat św. Jakuba Młodszego , krewny Jezusa . Adresatem listu były wspólnoty judeochrześcijańskie pierwotnego Kościoła. Został napisany w latach 80. lub 90. I wieku . Ma zaledwie 25 wersetów i jest jednym z najkrótszych pism Nowego Testamentu.

Według pierwszych słów listu jego autorem jest "Juda... brat... Jakuba" (werset 1), przypuszczalnie "brata Pańskiego" ( Ga 1, 19) i przywódcy Kościoła jerozolimskiego ( Dz 15, 13-21).

Część tradycji chrześcijańskiej utożsamia autora z Judą Tadeuszem (Łk 6, 16; BT ) ^[1] , jednym z dwunastu apostołów ^[2] . Jednak sam autor nie nazywa siebie apostołem, a w wersecie 17. wydaje się odróżniać od innych apostołów. Dlatego częściej przyjmuje się, że chodzi o Judę wymienionego wraz z Jakubem w Ewangelii według św. Marka (Mk 6, 3; BT ) ^[3] oraz według św. Mateusza (Mt 13, 55; BT ) ^[4] , gdzie zostali nazwani "braćmi Pana" ^[5] .

Współcześni bibliści jak np. Jerome H. Neyrey ^[6] sądzą jednak, że utwór został napisany pod pseudonimem – nie przez samego Judę, a raczej przez jego uczniów...

więcej informacji...

 • Zaproponuj artykuł  • Zobacz archiwum  •

Czy wiesz, że ...

• Najdłuższym rozdziałem Biblii jest Psalm 119
• Najkrótszym rozdziałem Biblii jest Psalm 117
• Najkrótszą księgą Biblii jest 2. List Jana
• 2. List Jana jest tak krótki, że nie zdążył wykorzystać wszystkich 24 liter greckiego alfabetu (Ψ)
• Dz 15,18 ma tylko 14 liter greckich (γνωστα απ αιωνος}
• Pierwszym przekładem Starego Testamentu była Septuaginta
• Najstarszym polskim przekładem fragmentu Biblii jest Psałterz floriański
• Psalmy znajdują się nie tylko w Księdze Psalmów , bo psalmem jest także 3 rozdział w Księdze Habakuka
• Najczęściej tłumaczoną księgą biblijną jest Księga Psalmów (w języku polskim ponad 40 przekładów )
• W prawosławnej Biblii " List Jeremiasza " jest osobną księgą, w katolickiej 5 rozdziałem Księgi Barucha
• Kościół koptyjski wyłączył dwa ostatnie rozdziały Księgi Przypowieści i stworzył osobną księgę
• Kościoły przedchalcedońskie do ksiąg Nowego Testamentu dołączają także " 3 List Pawła do Koryntian " i "List Koryntian do Świętego Pawła"

Wyróżnione artykuły

Kanony Euzebiusza – system odniesień pomiędzy paralelnymi tekstami ( perykopami ) czterech Ewangelii , opracowany w pierwszej połowie IV wieku przez Euzebiusza z Cezarei .

Kanony Euzebiusza stosowane były w licznych rękopisach Ewangelii późnej starożytności i w średniowieczu . Stosowane też były i nadal są w niektórych drukowanych wydaniach greckiego Nowego Testamentu ^[7] . W iluminowanych ewangeliarzach tablice wraz z listem Euzebiusza umieszczane były zazwyczaj na początku rękopisu otrzymując zwykle bogatą dekorację artystyczną kanonu w kształcie arkad , obejmujących kolumny numerów paralelnych tekstów (perykop) Ewangelii.

więcej informacji...

 • Zaproponuj artykuł  • Zobacz archiwum  •

Podstawowe pojęcia

Judaizm • Chrześcijaństwo • Islam • katolicyzm • prawosławie • protestantyzm • starokatolicyzm • Kościół katolicki • Etiopski Kościół Ortodoksyjny • kanon Biblii • Stary Testament • Ewangelia • Dzieje Apostolskie • Nowy Testament • Tanach • Tora • Koran • księgi deuterokanoniczne • apokryf

Zobacz też

• Monoteizm
• Teizm
• Bóg w judaizmie
• Trójca Święta
• Antytrynitaryzm
• JHWH

Księgi biblijne

Stary Testament
Księga Rodzaju · Księga Wyjścia · Księga Kapłańska · Księga Liczb · Księga Powtórzonego Prawa · Księga Jozuego · Księga Sędziów · Księga Rut · 1 Księga Samuela · 2 Księga Samuela · 1 Księga Królewska · 2 Księga Królewska · 1 Księga Kronik · 2 Księga Kronik · Księga Ezdrasza · Księga Nehemiasza · Księga Estery · Księga Hioba · Księga Psalmów · Księga Przysłów · Księga Koheleta · Pieśń nad pieśniami · Księga Izajasza · Księga Jeremiasza · Lamentacje Jeremiasza · Księga Ezechiela · Księga Daniela · Księga Ozeasza · Księga Joela · Księga Amosa · Księga Abdiasza · Księga Jonasza · Księga Micheasza · Księga Nahuma · Księga Habakuka · Księga Sofoniasza · Księga Aggeusza · Księga Zachariasza · Księga Malachiasza

Księgi deuterokanoniczne
Księga Tobiasza · Księga Judyty · 1 Księga Machabejska · 2 Księga Machabejska · Księga Mądrości · Mądrość Syracha · Księga Barucha · List Jeremiasza
Nowy Testament
Ewangelia Mateusza · Ewangelia Marka · Ewangelia Łukasza · Ewangelia Jana · Dzieje Apostolskie · List do Rzymian · 1. List do Koryntian · 2. List do Koryntian · List do Galatów · List do Efezjan · List do Filipian · List do Kolosan · 1. List do Tesaloniczan · 2. List do Tesaloniczan · 1. List do Tymoteusza · 2. List do Tymoteusza · List do Tytusa · List do Filemona · List do Hebrajczyków · List Jakuba · 1. List Piotra · 2. List Piotra · 1. List Jana · 2. List Jana · 3. List Jana · List Judy · Apokalipsa Świętego Jana

Ważniejsze rękopisy

• Ważniejsze rękopisy

• Kodeks Leningradzki – najstarszy pełny rękopis hebrajskiego ST
• Kodeks z Aleppo – najstarszy cząstkowy rękopis (k^etubim) z tekstem masoreckim
• 1 Q Iz^a – jeden ze zwojów qumrańskich, zawiera tekst Izajasza
• Kodeks Synajski – najstarszy pełny rękopis NT i najdroższa książka świata
• Kodeks Watykański – uważany za 1-ego, lub 2-ego świadka tekstu NT
• Kodeks Aleksandryjski – trzeci świadek tekstu NT
• Kodeks Bezy – najważniejszy przedstawiciel tekstu zachodniego
• Kodeks Koridethi – najważniejszy przedstawiciel tekstu cezarejskiego
• Kodeks Amiatyński – najważniejszy rękopis Wulgaty i najpiękniejsza książka świata
• Kodeks Fuldeński – drugi świadek Wulgaty
• Srebrna Biblia – najważniejszy gocki rękopis NT
• Kodeks Nowogrodzki – najstarszy rękopis w staro-cerkiewno-słowiańskim przekładzie

Wyróżniające się rękopisy

• Codex Gigas – największy kodeks
• Minuskuł 2612 – kolejność ewangelii: Mk, Łk, J, Mt
• Minuskuł 90 – ewangelie w porządku: J, Łk, Mt, Mk; Paweł przed Dziejami ; List Judy dwukrotnie
• Minuskuł 51 i 234 – Ewangelie umieszczone po Dziejach i Listach
• Kodeks 070 – przechowywany w 11 miejscach
• Minuskuł 16 – tekst pisany w czterech kolorach
• Minuskuł 700 – zawiera ok. 270 wariantów tekstowych nie pojawiających się w żadnym innym rękopisie
• W minuskule 700 druga prośba "Modlitwy Pańskiej" w Łk 11, 2 brzmi: "Niech Twój Duch Święty zstąpi na nas i oczyści nas".
• Crosby-Schøyen Codex – koptyjski rękopis, zawiera: Jon , 2 Mach , 1 Pt , Melitona "Homilia Paschalna" i anonimowa Homilia
• Minuskuł 264 w J 8, 6 zawiera dodatek "grzechy każdego z nich", kodeksy U i 700 mają go w J 8, 8
• Minuskuł 368 zawiera Ew. Jana , Apokalipsę, 1-3 listy Jana oraz list Platona do Dionizego

Najważniejsze przekłady

Septuaginta Wulgata Peszitta Przekład Wickliffa Przekład Lutra Tyndale Bible Biblia Króla Jakuba Revised Standard Version Biblia Jerozolimska Traduction Oecuménique de la Bible (TOB) New International Version

Polskie przekłady Biblia Brzeska Biblia Jakuba Wujka Biblia Gdańska Biblia Tysiąclecia Biblia Warszawska Biblia Poznańska Biblia Ekumeniczna

Do zrobienia

Jeśli chcesz pomóc w tworzeniu portalu Biblia, znajdziesz tu tematy, które są potrzebne do zrobienia/poszerzenia. Jeśli zauważyłeś, że brakuje jakiegoś artykułu, a sam nie możesz go napisać, prosimy o umieszczenie go na poniższej liście oraz tutaj .

• artykuły do napisania: Revised Version , Kanon syryjski , Kanon etiopski , apokryfy : Apokalipsa Abrahama , Apokalipsa Eliasza , Apokalipsa Ezechiela , Apokalipsa Mojżesza , Apokalipsa Sofoniasza
• artykuły do dopracowania: Księgi deuterokanoniczne , Kanon Biblii , Data narodzin Jezusa Chrystusa , Syn Boży , Ewangelia Judasza
• artykuły do poszerzenia: Ewangelie synoptyczne , Ewangelia Nikodema , Psalm 130 , 1. List Jana
• lista zalążków artykułów o tematyce biblijnej
• zobacz także propozycje haseł odnoszących się do religii

Artykuł miesiąca

Od końca XIX wieku najważniejszymi świadkami tekstu Nowego Testamentu (NT) są kodeks Synajski i Watykański . Wszystkie naukowe wydania tekstu NT opierają się na tych dwu kodeksach . Konstanty Tischendorf i Hermann von Soden oparli swoje wydania głównie na Kodeksie Synajskim, wszyscy pozostali wydawcy oparli się na Kodeksie Watykańskim. Oba rękopisy reprezentują aleksandryjską tradycję tekstu NT, jednak zachodzą pomiędzy nimi liczne różnice. Herman Hoskier obliczył, że w tekście samych tylko Ewangelii zachodzi 3036 różnic pomiędzy Sinaiticus a Vaticanus (nie licząc błędów itacyzmu ).

Mateusz - 656

Marek - 567

Łukasz - 791

Jan - 1022

Razem - 3036 ^[8]

Różnice te wynikają stąd, że oba rękopisy reprezentują dwie odmienne podgrupy tekstu aleksandryjskiego, ponadto w Ewangelii Jana 1, 1-8, 38 Sinaiticus reprezentuje tekst zachodni , a w dalszych partiach Ewangelii Jana ma również sporo zachodnich naleciałości.

Hoskier zauważył, że znaczna część różnic ma charakter gramatyczny: ως i ωσπερ, παντα i απαντα, ως i ωςει, εναντιον i ενωπιον, εστηκοτων i εστωτων, εαυτου i αυτου, με i εμε, οικιαν i οικον, ετερον i αλλον oraz αλληλον, πιειν i πειν oraz πιν, ηυδοκησεν i ευδοκησεν, ευθυς i ευθεως, σπυριδας i σφυριδας, καγω i και εγω, υποκατω i υποποδιον, εαν i αν, απο i υπο, προς αυτους i αυτοις, επι i εις, ινα i οπως ^[9] .

więcej informacji...

 • Zaproponuj artykuł  • Zobacz archiwum  •

Nowe artykuły

• Psałterz trzebnicki  • Księgi prorockie Starego Testamentu  • Święty Longinus  • Księgi dydaktyczne Starego Testamentu  • Kedorlaomer  • Księgi historyczne Starego Testamentu  • Zorobabel  • Tamar (synowa Judy)  • Papirus 1  • Sykstus ze Sieny  • Richard Simon  • Historia oddziaływania tekstu  • Grupa Ukrzyżowania  • Etan Ezrahita  • Graffiti Aleksamenosa  • Zachariasz (syn Jojady)  • Postacie eucharystyczne  • Jabal al-Lawz  • Tiatyra  • Bosra (miasto biblijne)  • Cafon  • Betonim  • Tycjusz  • Aszkanaz  • Matka Boża z La Salette  • Arystarch  • Er (postać biblijna)  • Jawan  • Papirus Oxyrhynchus 208 + 1781  • Papirus 126  • Claire Clivaz  • Ikona Matki Bożej "Ukoj Mój Smutek"  • Popska Ikona Matki Bożej  • Philip Schaff  • William Tyndale  • Artemas  • Epafras  • Ulla (postać biblijna)  • Eleazar (męczennik)  • Feba  • Dzieje Pawła i Tekli  • Erast z Koryntu  • Epafrodyt  • Azeka  • Safira (postać biblijna)  • Jaskinia pod Makkedą  • Jaskinia Umm Katafa  • Jaskinia Eliasza  • Jaskinia Adullam  • Adullam  • Herbowiecka Ikona Matki Bożej  • Arystion  • Nikanor (diakon)  • Prochor (diakon)  • Parmenas  • Filip (diakon)  • Baal Hamon  • Stanisław Styś  • Grecko-polski Stary Testament  • Rabszake  • Codex Carolinus  • Merari  • Kanaan (syn Chama)  • Sara (Księga Tobiasza)  • Dobry Pasterz (obraz Bartolomé Estebana Murilla)  • Chrystus podnoszący swoje szaty (obraz Zurbarána)  • Chrystus podnoszący swoje szaty (obraz Jerónima Jacinty Espinosy)  • Chrystus po ubiczowaniu (obraz Murilla)  • Chrystus po ubiczowaniu (obraz Mateo Cerezo)  • Chrystus po ubiczowaniu (obraz Bartolomé Estebana Murilla)  • Kodeks z Aleppo  • Zstąpienie Chrystusa do piekieł  • Szeba  • Sarepta  • Libertyni (grupa żydowska)  • Orpa  • Rabsak  • Beit Sahour  • Sędziowie (Biblia)  • Arpad (miasto)  • Zifron  • Meara  • Manoach  • Przypowieść o bogaczu i Łazarzu  • Hadadezer (król Soby)  • Resin  • Ben-Hadad III  • Minuskuł 569 (Gregory-Aland)  • Psalm 2  • Góra Błogosławieństw  • Bartholomäus Ziegenbalg  • Kaleb  • Zdzisław J. Kapera  • Opowieść o wizerunku z Edessy  • Jakub Jachimowski  • Alfred Tschirschnitz  • Timothy Radcliffe  • Gerhard Lohfink  • Warianty tekstowe Starego Testamentu  • Reu  • Serug  • Johann Draconites  • Rodzina Π  • Siedemdziesięciu dwóch  • Johann Albrecht Bengel

Pokrewne portale

Historia	Religioznawstwo	Judaizm	Chrześcijaństwo	Katolicyzm	Prawosławie	Protestantyzm

Biblia w siostrzanych projektach

Inne portale tematyczne na polskiej Wikipedii

Czym są portale ? • Lista portali • Wikiprojekty

Przypisy

1. ↑ Łk 6,16
2. ↑ Pismo święte Nowego Testamentu. Seweryn Kowalski (tłum.). Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1987, s. 440. 
3. ↑ Mk 6,3
4. ↑ Mt 13,55
5. ↑ Wilfrid Harrington: Klucz do Biblii. Warszawa: Instytut Wydawniczy "Pax", 1995, ss. 489-491. ISBN 83-211-0277-8 . 
6. ↑ Jerome H. Neyrey: List św. Judy. W: Katolicki komentarz biblijny. Raymond E. Brown, Joseph A. Fitzmyer, Roland E. Murphy (red. wyd. oryg.), Waldemar Chrostowski (red. wyd. pol.). Warszawa: 2001, s. 1538. ISBN 83-7146-080-5 . 
7. ↑ Występuje we współczesnych wydaniach Novum Testamentum Graece Nestle – Alanda.
8. ↑ Herman C. Hoskier, Codex B and its Allies, Bernard Quaritch, London 1914, p. 1.
9. ↑ Herman C. Hoskier, Codex B and its Allies, Bernard Quaritch, London 1914, p. 1.